حيثيت ( haysiyyat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى . وضع و اسلوب . و موضع . و وصف . و منوال . و قابليت . و قدرت و توانائى . و لياقت و استعداد و شايستگى . و آزمايش . و ارباب حيثيت : ارباب معارف معنوى . و از حيثيت : از بابت و از جهة و بملاحظهء . حيحاء ( hih ' ) و ( hayh ' ) و حيحاة ( hayh t ) م . ع . حاحيت بالمعز حيحاء و حيحاء و حيحاة : خواندم آن بز را . حيد ( hayd ) ا . ع . تندى كرانهء هر چيزى . و تندى كه از كوه بيرون آمده و مانند بازو شده باشد . و هر كوهى خرد و تنها و بسيار كج . و گره شاخ بز كوهى . و هر برآمدگى در شاخ و كوه و جز آن . ج : حيود و احياد و حيد ( heyad ) . و حيد عور و يا حيد قور و يا حيد حور : كوهى است بيمن كه در غار آن سحر آموزند . حيد ( hayd ) م . ع . حاد عنه حيدا و حيدانا و محيدا و حيودا و حيدة و حيدودة ( از باب ضرب ) : ميل كرد از آن و برگشت . حيد ( hayd ) و ( hid ) ا . ع . مثل و مانند . حيد ( hayad ) ا . ع . طعام . و در آمدن بزغاله در جائى كه برآمدن از آنجا دشوار باشد . حيد ( heyad ) ع . ج . حيد . حيد ( hayyed ) ص . ع . حمار حيد : خرى كه از سايهء خود بشادى برجهد . حيدار ( hayd r ) ا . ع . سنگ ريزهء سخت . حيدان ( hayd n ) ا . ع . سنگى كه از سم ستور در حين رفتن وى بيك سو جهد . و از اعلام است . حيدان ( hayad n ) و حيدة ( haydat ) م . ع . حاد حيدا و حيدانا و حيدة . مر . حيد . حيدر ( haydar ) ا . ع . شير بيشه . حيدرآباد ( haydar - b d ) ا . پ . نام دو شهر در هندوستان . حيدرة ( haydarat ) ا . ع . هلاكى . و شير بيشه . و نام على بن ابى طالب عليه السلام حيث قال : انا الذى سمتنى امى حيدرة ، لان امه فاطمة بنت اسد لما ولدته و ابو طالب غائب سمته اسدا باسم ابيها فلما قدم ابو طالب كره هذا الاسم و سماه عليا و اراد بقوله حيدرة انه سمته اسدا . حيدرى ( haydari ) ا . پ . نام گروهى كه خود را منسوب بشاه حيدر پور شيخ جنيد و پدر شاه اسمعيل صفوى كه نوادهء شيخ صفى الدين اردبيلى بود مىدانند ، و نعمتى گروهى كه خود را منسوب بشاه نعمة اللّه ولى كرمانى كرده‌اند گويند حسن بيك آق‌قونلو كه اعدا عدو ميرزا جهانشاه قراقونلو بود براى دلربائى عوام الناس سادات اردبيلى و خانوادهء شيخ صفى الدين را تقويت كرده خود را حيدرى نام گذاشت و ميرزا جهانشاه رقيبش در تقويت خانوادهء شاه نعمة اللّه ولى كوشيد و خود را نعمتى ناميد و سالها اين رقابت حيدرى و نعمتى در ميان مردم ايران شايع و برقرار بود و اكنون نزديك صد سال است كه جز اسم ديگر اثرى از آن نيست . حيدلان ( haydal n ) ا . ع . كوتاه بالا . حيدودة ( haydudat ) م . ع . حاد حيدا و حيدودة . مر . حيد . حيدى ( hayad ) ا و ص . ع . رفتار متكبر . و حمار حيدى : خر كه برجهد از سايهء خود بشادى . حيذوان ( hayzov n ) ا . ع . يك نوع مرغى . حير ( hayr ) ا . ع . جاى گرد آمدن آب و جاى مغاك كه آب باران در آن گرد آيد . و جاى پست . و بستان . و كربلا . و چيزى باشد بر مثال حظيره . حير ( hayr ) و ( hayar ) م . ع . حار حيرا و حيرة و حيرانا و حيرا ( از باب سمع ) : بسوى چيزى نگريسته سرگشته شد و ندانست بيرون شد كار را . و حار الماء : گرد برگشت آب . حير ( hir ) ا . ع . انه فى حير بير يعنى او در بيكارى و بيحاصلى است و يا در گمراهى است . و كذا انه فى حير بير . حير ( heyar ) و ( hayar ) ا . ع . بسيار از مال و اهل . حيردهر ( heyara - dahren ) ع . يعنى گاهى . يق لا آتيه حير دهر : گاهى در نزد وى نيايم . حير ( hayyer ) ا . ع . ابر . حيراء ( hayr ' ) ص . ع . امراة حيراء : زن سرگشته و حيران . حيران ( hayr n ) ا . ع . مرد سرگشته . ج : حيارى و حيارى . حيران ( hayr n ) ا و ص . پ . - مأخوذ از تازى - متعجب و سرگشته و هامى و سرگردان و متحير و بى خود و واله و خيره و آشفته . حيران ( hir n ) ا . ع . ج . حائر . و ج . حوار . و عقرب الحيران : سرماى سخت بدان‌جهت كه گزند مىرساند كرهء شتران را . حيران ( hayar n ) م . ع . حار حيرا و حيرة و حيرا و حيرانا . مر . حير ( hayr ) و ( hayyr ) . حيرانى ( hayr ni ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - سرگشتگى و تحير و پريشانى و اضطراب .